Timurlu Devleti’nde Tamga Vergisi ve Uygulanışı

Bu araştırma XIII. yüzyıldan itibaren Türk-Moğol devletlerinde yaygın olarak kullanılan tamga vergisini ele almaktadır. Tamga, Türk ve Moğol devletlerinde uluslararası sınırlarda ve gümrüklerde vergisi alınan malların üzerine işaret vurulduğu için gümrük vergisi olarak telakki edilmiştir. Özellikle ticaret yapan kimselerden alınan önemli bir gelir kaynağı olduğundan dolayı devletler bu vergiyi tedavülde tutmak için birçok tedbir almışlardır. Çalışmanın içeriğinde, tamga vergisinin etimolojisi, bir vergi ıstılahı olarak kullanımı, miktarı ve örfî kanun ile şer’i kanun arasındaki ilişkiye dair mütalaa bulunmaktadır. Ayrıca tamganın Timurlu Devleti’nde uygulanma şekli, miktarı ve verginin şeriata aykırı olmasından ötürü kaldırılmasına dair hususlar anlatılmıştır. Timurlu hükümdarların bu vergiden gelir elde etmek için uyguladıkları politikalar değerlendirilmiştir. Aynı zamanda tamga vergisinin şeriata aykırı vergilerden olmasından dolayı meydana gelen muhalefetlerin devlet nezdindeki yansımaları irdelenmiştir. Nitekim İslam kanunlarını devlet yönetim geleneğine bir dayanak olarak gören Timurluların bu vergiyle sağladıkları geliri kaybetmemek adına hükümdarların politikaları çalışmanın kapsamını oluşturmaktadır. Bu çalışmanın içeriğini oluşturan bir diğer konu ise Timurlu coğrafyasındaki dinî zümrelerin şer’i olmayan tamga vergisinden dolayı devlet ile girdikleri mücadeledir. Bu mücadelenin nedenleri arasında tamganın şeriat kanunlarına aykırı olduğu düşünülmesi, ticaret ve zanaatla uğraşan dinî zümrelerin gelir kaybı yaşamaları bulunmaktadır. Diğer taraftan önemli bir gelir vergisi olduğundan muhalefet edenlere karşı hem hükümdarlar hem de vergiyi tahsil eden memurlar çeşitli yollara başvurmuşlardır. Hükümdarların uyguladıkları yöntemlerden biri tamga vergisini ülkenin tamamında değil de muhalefetin sesinin yüksek çıktığı yerlerde geçici olarak kaldırmak olmuştur. Diğer bir yol ise verginin şer'i kanunda zekât adı altında tahsil edilmesi usulüydü. Bu araştırmada tamga vergisinin lağvedilmesini isteyen bir zümreye karşı devletin aldığı tedbirler ve sonuçları incelenmiştir.