Sevilen ve Ucunda Ölüm Var Romanlarında Üçüncü Alan, Hayaletler ve Sözlü Gelenek

Büyülü gerçekçi anlatılar yapısı gereği farklı dünyaları ve zıtlıkları bir arada kullandığı için gerçek/hayal, Doğu/Batı, ölü/diri, Beyaz/Siyah gibi ikili karşıtlıkları bir arada kullanarak, sınırlar üzerinde zaruri bir dönüşüme gider. Özellikle, baskılanmış olanın dönüşüyle özdeşleşen hayalet, zombi, hortlak unsurlarında geçmiş ve şimdi arasındaki bağların yeniden yapılandırılmaya çalışıldığı gözlemlenebilir. “Hayalet” ögesinin sözlü ve yazılı anlatılardaki uzun tarihi, psikolojik tahliller ve metaforik anlamlar açısından zenginliği, ontolojik yapısı, çeşitli edebi türlerde ve farklı coğrafyalarda yer edinmiş olması, bu öğenin anlatı gücünü kanıtlar niteliktedir. Özellikle, büyülü gerçekçiliğin gerçek ve doğaüstü arasındaki salınımlarında hayalet, dönüştürücü ve düzenleyici bir temsile kavuşabilir. Bu bağlamda açılan üçüncü alan Homi K. Bhabha’nın farklı kültürlerin iç içe geçerek dönüşüm sağlamasını anlatan “Third Space” (üçüncü alan) terimiyle de benzerlik gösterir. Bu makale, Homi K. Bhabha’nın “Üçüncü Alan” kavramı çerçevesinde, Toni Morrison'ın Sevilen adlı eserindeki ve Kemal Varol’un Ucunda Ölüm Var romanındaki hayalet unsurunun sözlü anlatı, geçmiş ve şimdiki zaman arasında kurduğu etkileşim ve dönüşüm gibi ortak alanları inceleyerek hayaletin benlik ile öteki, kültürel hafıza ve dönüşüm arasındaki sınırları nasıl bozduğunu, saydamlaştırdığını ve yeniden çizdiğini mercek altına alacaktır. Hayalet yalnızca doğaüstü bir unsur olarak değil, travmatik süreçlerdeki sembolik bir aracı ve anlatının geri kazanılmasını, dönüşümünü sağlayan bir katalizör olarak yorumlanacaktır. Sevilen’in ve Ucunda Ölüm Var’ın hayaletleri, bastırılmış olanın geri dönüşü olmakla kalmaz, aynı zamanda egemen tarihsel söylem tarafından susturulan ve ötekileştirilen seslerin, hafıza, bedenleşme ve sözlü anlatım yoluyla günümüze yeniden giriş yaptığı bir alanın ortaya çıkışıdır. Sevilen, hayaletvari bir varlık olarak zamansal sürekliliği bozup, karakterleri, özellikle Sethe’yi, örtmeye çalıştığı travmalarıyla yüzleşmeye zorlar. Ucunda Ölüm Var’ın Ağıtçı Kadın’ı ölümle yaşam arasında kaldığı alanda, kendi acısıyla karşılaşırken, sözlü anlatıcı rolüyle kültürel dönüşüme de şahitlik eder. Bu yüzleşme, tarihsel gerçekçilik veya mitik sembolizme tamamen asimile olmaya direnen bir “Üçüncü Alan”da gerçekleşir. Afrika kökenli Amerikalıların hikâye anlatıcılığıyla Anadolu’daki hikâye anlatıcılığı, “sevileni” merkeze alarak hem kültürel miras hem de parçalanmış öznelliği yeniden inşa etmenin bir aracı olarak “dirilir”.