Türkiye Türkçesindeki Mantık Dilinin Bazı Kurucu Kavramları Üzerine Bir Tahlil

Bu çalışma Türkiye Türkçesiyle Geleneksel Mantık Biliminin üç temel terimi olan tümel, tasavvur ve kıyas kavramlarının anlamının aydınlatılmasına ve bu kavramların muadili olarak kullanılan evrensel, kavram ve tasım sözcüklerinden farklılıklarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmanın yöntemi nitel olup, sözü edilen kavramların dilsel karşılıkları tahlil edilerek ve onların Türkçe mantık literatüründeki kavramsal anlamları dikkate alınarak onlara Türk dili açısından bir netlik kazandırılmıştır. Buna göre tasavvur ile kavram mantık bilimi açısından birbirinin aynı değildir. O nedenle sistematik bir şekilde tasavvurlar mantığı ile kavramlar mantığı yeniden kurulmalıdır. Öte yandan mantıktaki tümel lafız incelendiğinde onun, bir gramerin ölçüsüyle sınırlandırıldığı ve anlamında ortaklıktan söz edildiği görülmüştür. Onunla “tüm evren” anlamının kastedilmediği anlaşılmıştır. Sadece anlamında oluşan bir ortaklıktan söz edilmiş, tüm evren kastedilmemiş, yalnızca hakkında konuşulan sözcüğün çokluğu vurgulanmıştır. Mantık bilimi söz konusu olduğunda evrensel sözcüğünün Arapça/Osmanlıca mantıktan Türkçe Mantığa geçen “tümel” ile eş anlamlı olmadığı açıktır. Genel kıyas sözcüğünün anlamının önermesel akıl yürütmelerin tümünü (tümdengelim, tümavarım, analoji) içine almasından dolayı onu, önermesel akıl yürütme olarak anlamanın yerinde olacağı düşünülmüştür. Önermesel akıl yürütmelerin her biri için tek tek kullanıldığında ise tümdengelimsel kıyas, tümevarımsal kıyas ve benzetmeli kıyas şeklinde kullanılmasının orijinal anlamlarına sadık kalmak bakımından uygun olacağı değerlendirilmiştir. Bu ölçütler dikkate alındığında karşımıza mantık biliminin iki farklı sisteminin çıkacağı açık bir şekilde görülmektedir. Bu iki sistem, kavramlar mantığı ile tasavvurlar mantığıdır. Kavramlar mantığının temelinde kavram terimi, Tasavvurlar mantığının temelinde de tasavvur terimi vardır.Böylelikle her iki sistemi ayrı ayrı çalışmak mantık bilimi açısından bir zenginlik yaratacaktır. Bu şekilde farklı fikri meselelerin çözümüne farklı çözümler üretilmiş ve mantık alanı genişlemiş olacaktır.