KENTSEL DÖNÜŞÜMDE MUHALİF PAYLARIN ZORUNLU SATIŞININ HUKUKİ STATÜSÜNÜN TESPİTİ: SATIŞ SÖZLEŞMESİ Mİ, KAMULAŞTIRMA İŞLEMİ Mİ OLDUĞU SORUNU

Bu çalışma, kentsel dönüşüm süreçlerinde muhalif maliklerin paylarının rızaları dışında satışa çıkarılmasının mülkiyet hakkına müdahale niteliğini ve bunun klasik kamulaştırma kurumu ile benzerlik veya farklılıklarını incelemektedir. 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun’a göre birden çok kişinin, herhangi bir “birlikte mülkiyet” tipiyle malik olduğu riskli taşınmazda; maliklerin salt çoğunlukla aldıkları dönüşüm kararına ve müteahhitle yapılan sözleşmeye katılmayan maliklerin, taşınmazda sahip oldukları pay, istekleri dışında diğer maliklere veya üçüncü kişilere satılmaktadır. Çalışmada, söz konusu satış işlemi incelenirken öncelikle Türk Borçlar Kanunu (TBK)’nda düzenlenen satış sözleşmeleriyle mukayesesi yapılmaktadır. Sonrasında 6306 sayılı Kanun kapsamında gerçekleştirilen işlemlerde mülkiyet hakkı ile kamu yararı dengesinin ne ölçüde gözetildiği, Anayasa m. 35 ve 46 ışığında tartışılmaktadır. Mülkiyet hakkı, Anayasa ve uluslararası belgelerde temel hak olarak düzenlenmiş olup yalnızca kamu yararı amacıyla sınırlanabilmektedir. Ancak kentsel dönüşüm kararına katılmayan muhalif maliklerin rızaları dışında paylarının satışının, gerçek anlamda bir satış işlemine mi, klasik kamulaştırma kurumuna mı yoksa özel mülkiyete farklı bir müdahale biçimine mi karşılık geldiği yönünde tartışma yaratmaktadır. Çalışmada, kamulaştırma, devletleştirme, istimval ve müsadere gibi mülkiyete müdahale türleri karşılaştırmalı olarak ele alınmış, kamu yararı kavramının hukuksal perspektifinden irdelenmiştir. Ayrıca bireysel yarar ile kamu yararı dengesi çerçevesinde, kentsel dönüşümde çoğunluk kararıyla alınan kararların muhalif maliklerin haklarına etkileri değerlendirilmiştir. Çalışma, Anayasa hukuku, İdare hukuku, Medeni hukuk, Borçlar Hukuku ve İnsan Hakları perspektifinden meseleyi ele almış; doktrin, yargı kararları ve uluslararası belgelerden yararlanılmıştır. Sonuç olarak, muhalif maliklerin paylarının satışının kamulaştırma ile aynı nitelikte olup olmadığı ve hukuk devleti ilkesine uygunluğu değerlendirilmiştir.