“BEN BİR KADINIM VE HIZLIYIM”: AVRUPA İNSAN HAKLARI MAHKEMESİ’NİN CASTER SEMENYA KARARININ KESİŞİMSEL FEMİNİST İNCELEMESİ

Güney Afrikalı bir atlet olan Mokgadi Caster Semenya, 2009 yılında Dünya Atletizm Şampiyonası’nda 800 metre koşusunu galip bitirerek küresel bir sansasyon haline gelmiştir. Fakat Semenya’nın üzerinde yoğunlaşan bu ilgi sadece başarısıyla ilgili değildir; aynı yıl Semenya’nın cinsiyetinin “aslında” ne olduğu ile ilgili tartışmalar başlamış ve Semenya bu tartışmaları takriben invazif medikal test ve prosedürlere tabi tutulmuştur. Semenya’nın başarıları ile paralel ilerleyen “sporda cinsiyet” ve “kadın kategorisi” tartışmaları 2018 yılında Dünya Atletizm Birliği’nin yayınlamış olduğu ve Semenya ile birlikte birçok atleti etkileyen DSD (Differences of Sexual Development) Yönetmeliği ile zirveye ulaşmıştır. Bu yönetmelik, spor müsabakalarına kadın kategorisinde katılım ile ilgili testosteron hormonu seviyeleri başta olmak üzere bir dizi koşul getirmektedir. Semenya bu yönetmeliğin getirdiği koşullar çerçevesinde hormon baskılayıcı tedavi görmeyi reddetmiş, bunun sonucu olarak da kazandığı madalyaların geri alınması ve sonraki müsabakalardan men gibi yaptırımlarla karşılaşmıştır. Bu duruma karşı yargısal süreç başlatan Semenya, Spor Tahkim Mahkemesi ve İsviçre Federal Mahkemesi’nde sonuç elde edememesi üzerine Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi önüne davasını getirmiştir. Semenya’nın AİHM nezdinde görülen davalarında özel hayatın gizliliğine saygı hakkı, ayrımcılık yasağı, işkence ve kötü muamele yasağı, adil yargılanma hakkı ve etkili başvuru hakkı gibi haklar gündeme gelmiştir. Bu makalede ise Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin vermiş olduğu Daire ve Büyük Daire kararları, kesişimsel feminist bir bakış açısıyla değerlendirilmeden önce sporda kadın kategorisinin arka planı, bu kategorileşmede temel alınan parametrelerin ayrımcı yapısı, kadın olmak ve kadınlık bakımından çizilen sınırlar ve bu sınırların dışarıda bıraktığı özneler tartışılacaktır. Bu alt plan üzerinden ise Semenya’nın AİHM önündeki iddiaları, Mahkeme’nin yorumu ve ortaya çıkan tablonun sporda toplumsal cinsiyet eşitliği açısından ne anlama geldiği üzerinde durulacaktır.