Örgütsel Yabancılaşma-Sessiz İstifa İlişkisinde Bir Model Önerisi

Örgütsel yabancılaşma ve sessiz istifa örgütsel davranış alanyazınında gündemde olan kritik kavramlardır. Çalışanların örgütlerinde kendilerini anlamsız, değersiz ve aidiyetsiz hissetmeleri sonucunda psikolojik olarak örgütlerinden kopmasını anlatan örgütsel yabancılaşma, çalışanların üretkenliğini ve verimini düşüren bir örgütsel davranış biçimidir. Covid-19 pandemisi döneminde uygulanan kısıtlamalar ve örgütler tarafından belirlenen koşullar çalışanların işlerine yabancılaşmalarında önemli bir faktör olmuştur. Pandemi sonrasında küresel bir olgu haline gelen sessiz istifa kavramı ise çalışanların işin sadece tanımına ve minimum gereklerine göre performans göstermeleri gibi tepkisel davranışlarını tanımlamakta, farklı kuşaklardan ve farklı kültürlerden birçok çalışanı etkilemektedir. Bu iki kavram arasındaki ilişkinin incelendiği araştırmanın veri setini Google Scholar, YÖK Tez Merkezi, ProQuest, Web of Science veritabanlarında 1980-2025 yılları arasında yayınlanan, “Örgütsel Yabancılaşma” ve “Sessiz İstifa” anahtar kelimeleri kullanılarak belirlenen 114 yayın oluşturmaktadır. Araştırmada, örgütsel yabancılaşma ile sessiz istifa arasında pozitif ilişki olduğu, sessiz istifanın örgütsel yabancılaşmanın bir sonucu olduğu ve diğer örgüt içi faktörlerin sessiz istifayı öncelikle örgütsel yabancılaşmaya neden olarak etkilediği sonucuna ulaşılmış ve bu sonuçlara dayanarak bir model önerisi sunulmuştur. Modelin, özellikle bu kavramların ampirik analizini hedefleyen araştırmalara ve boylamsal çalışmalara zemin oluşturması öngörülmektedir. Diğer yandan model, sessiz istifa davranışlarını hedef alan örgüt politikalarına da yön verme potansiyeline sahiptir. Araştırma sonuçları sessiz istifa sürecinin önüne geçmeyi hedefleyen düzenlemelerin ancak bu sürecin nedeni olan örgütsel yabancılaşmayı önlemeye yönelik programlar temelinde mümkün olabileceğine işaret etmektedir.