Evliya Çelebi’nin Nesebi Meselesine Dair Bazı Düşünceler: Hz. Ali ve Ahmed Yesevî’ye Uzanan Şeceresi Bize Ne Anlatır?

Yaklaşık 50 yıl boyunca seyahat eden ve seyahati sırasında görüp yaşadıklarını aktaran Evliya Çelebi’nin hayatı ve seyahatnamesiyle ilgili pek çok çalışma yapılmıştır. Fakat kökleri Germiyan vilayetine uzanan bir ailenin çocuğu olarak İstanbul’da doğan Evliya Çelebi’nin atası olarak kutbu’l-aktâb, sultânü’l-ârifin, ser-çeş¬me i neved u hezâr-pîrân ı Türkistân olarak tanımladığı Hoca Ahmed Yesevî’yi neden seçtiği sorusu üzerinde durulmamıştır. Bunun yanında Osmanlıların Anadolu’ya gelişini, Osmanlı Devleti’nin kuruluşunu, gelişimini, uzun ömürlü oluşunu, Anadolu, Balkanlar ve İstanbul’un fethi ve iskânını Ahmed Yesevî tarafından Osmanlılara yardım için Anadolu’ya gönderilen Hacı Bektaş Velî ve Sarı Saltık gibi halifeleri üzerinden neden anlatmış olabileceği sorusu da çalışma konusu olmamıştır. İşte bu makalede Safevî mücadelesinin yarattığı gerilimin sonunda değişen dini yapı, Ebusuud Efendi’nin bazı fetvaları, sufîlere karşı gelişen Kadızâdeliler hareketi gibi hususlar da dikkate alınarak Evliya Çelebi’nin yazdıkları üzerinden bu soruların cevapları aranacaktır. Bu çalışma bir taraftan da mütevazı ölçülerde Evliya Çelebi’nin yazdıkları üzerinden onun zihniyet dünyasının tahlilini yapma girişimi olarak kabul edilebilir.