Küleynî’nin “el-Kâfî” Adlı Eserinde Rivayet-Ayet İlişkisi: Eleştirel Bir Değerlendirme

Bu çalışmada, Muhammed b. Ya‘kûb el-Küleynî’nin (ö. 329/941) el-Kâfî adlı eserinde yer alan bazı rivayetlerin, Kur’an’ın aslî öğretileriyle uyumluluğunu ve Şiî inanç sisteminin şekillenmesindeki rolü incelenmektedir. Özellikle imamet, imamların masumiyeti ve ilahî bilgiye sahip olması, on ikinci imamın gaybeti, takıyye, sahâbe eleştirisi ve Kur’an’ın tahrifi gibi meseleler ele alınmaktadır. Araştırma, el-Kâfî’de geçen rivayetlerin içerik ve anlam açısından tahlilini; bu rivayetlerin Kur’an âyetleriyle ilişkilendiriliş biçimlerini ve bu bağlamda yapılan yorumların ilmî ve metinsel tutarlılığını değerlendirmeyi kapsamaktadır. Makale, el-Kâfî’nin, özellikle Kur’an ile ne derece örtüştüğünü ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmanın amacı, el-Kâfî’de yer alan ve Şiî inanç esaslarını destekleyen rivayetlerin, Kur’an’ın temel ilkeleri ve aslî öğretisiyle ne derece uyumlu olduğunu tespit etmek; bu rivayetlerin tarihî, ilmî ve tefsirî açıdan geçerliliğini değerlendirmek ve mezhebî düşüncenin oluşumunda bu tür rivayetlerin etkisini ortaya koymaktır. Araştırmada, öncelikle el-Kâfî’deki ilgili rivayetler tespit edilip muhteva analizi yapılmış, rivayetlerin dayandırıldığı veya ilişkilendirildiği Kur’an âyetleri bağlamında yorumlar karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiş; ayetlerin bağlamı ve klasik tefsirlerdeki açıklamaları göz önünde bulundurularak bir çözümleme yapılmıştır. Yapılan incelemede, el-Kâfî’deki bazı rivayetlerin Kur’an’ın asli öğretisiyle açıkça çeliştiği, çoğunun tartışmalı yorumlarla ayetlere bağlandığı ve İslâm’ın temel inanç esaslarıyla bağdaşmadığı görülmüştür. İmamların masumiyeti ve ilahî bilgiye sahip oldukları inancı, İslâm’da yalnızca peygamberlere mahsus kabul edilen nübüvvet anlayışıyla uyuşmamaktadır. Kur’an’ın tahrif edildiğine dair rivayetler ise tarihî verilerle ve Kur’an’ın kendi beyanlarıyla çelişmektedir. Ayrıca sahâbeye yönelik ağır eleştirilerin de Kur’an’ın sahâbe hakkındaki olumlu ifadeleriyle bağdaşmadığı tespit edilmiştir. Bu durum, Şiî düşüncesinin oluşumunda, Kur’an’a aykırı bazı rivayetlerin önemli rol oynadığını ve bu rivayetlerin ilmî açıdan ciddi tartışmalara açık olduğunu göstermektedir.