Nedîm’in Fihrist'inin Hadis İlmindeki Yeri

Bu çalışma, Nedîm’in Fihrist adlı eserinin hadis ilmine katkılarını incelemeyi amaçlamaktadır. Yöntem olarak içerik çözümlemesi, metinlerarası karşılaştırma ve nicel değerlendirme teknikleri kullanılmıştır. Fihrist, doğrudan bir hadis kitabı olmamakla birlikte, musannifin "fakîh muhaddisler" başlığı altında sunduğu bilgiler hadis ilmi açısından önemli bir kaynak konumundadır. O, muhaddisleri yalnızca isim olarak anmakla kalmamış; tam isimleri, künyeleri, nisbeleri, vefat tarihleri, görevleri, eserleri, râvileri ve hatta velâ bağları gibi birçok ayrıntıya yer vermiştir. Özellikle bazı muhaddislerin vefat tarihlerini belirleyemediğinde dönemin olaylarıyla irtibat kurarak yaklaşık zaman aralıklarını belirlemeye çalışması dikkat çekicidir. Musannifin kullandığı bazı ifadelerin ilk defa Fihrist’te rastlanması, eserin özgün niteliğini ortaya koyması açısından önemlidir. Bunun yanı sıra Nedîm’in, Hanefî, Şâfiî ve Mâlikî fakîhlere yer verip Hanbelîlere özel bir bölüm tahsis etmemesi anlaşılamamaktadır. Öte yandan onlardan bazılarına muhaddis fakîhler bölümü altında yer vermiştir. Fihrist’in bazı şahıs tanıtım ifadeleri, daha sonraki âlimlerce doğrudan ya da dolaylı olarak kaynak gösterilmeden alıntılanmış; bu yönüyle eser, biyografi ve bibliyografi tarihçiliğinde önemli bir rol üstlenmiştir. Çalışmada, Fihrist’in hadis ilmi açısından taşıdığı değer sadece içerik bakımından değil, aynı zamanda kaynaklara katkısı ve sonraki dönemlere etkisi açısından da değerlendirilmiştir. Sonuç olarak Fihrist, klasik hadis kaynakları arasında yer almamakla birlikte, hadis âlimlerine dair sunduğu ayrıntılı ve özgün veriler sayesinde hadis tarihi/kitabiyatı araştırmalarında vazgeçilmez bir başvuru kaynağı olma niteliğini taşımakta olduğu sonucuna varılmıştır.