โลกทศนในเอกสารภาษาเขมร เรอง “บาตฎบงสมยโลกมจาส” (พระตะบองสมยทานเจาคณ) ของ ตจ ฌวง (Worldviews in the Khmer document titled “Battambang During the Time of the Lord Governor” by Tauch Chhuong)

โลกทัศน์คือคำอธิบายวิถีชีวิตของผู้คนในสังคม การทำความเข้าใจโลกทัศน์ของผู้คนต่างวัฒนธรรมมีส่วนสำคัญในการเสริมสร้างความเข้าใจและความสัมพันธ์อันดี งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์โลกทัศน์ของชาวพระตะบองที่ปรากฏในเอกสารภาษาเขมร เรื่อง บาต่ฎํบงสมัยโลกมฺจาส่ (พระตะบองสมัยท่านเจ้าคุณ) ของ ตูจ ฌวง โดยใช้แนวคิดเรื่องโลกทัศน์ (worldview) ของ โรเบิร์ต เรดฟิลด์ (Robert Redfield) และแนวคิดของนักวิชาการไทยที่ศึกษาวิเคราะห์โลกทัศน์ในวรรณกรรมและภาษา ผลการศึกษาพบว่า โลกทัศน์ของชาวพระตะบองในเอกสารดังกล่าวสามารถจำแนกออกเป็น 3 ด้านหลัก ได้แก่ 1) โลกทัศน์ที่มนุษย์มีต่อมนุษย์ แสดงให้เห็นถึงโครงสร้างทางสังคม การเมือง ศาสนา และเศรษฐกิจที่กำหนดบทบาทของชนชั้นต่าง ๆ สะท้อนถึงความสัมพันธ์แบบอุปถัมภ์และการยอมรับสถานภาพทางสังคมที่เกี่ยวข้องกับความเชื่อเรื่องกรรมและบุญกุศล 2) โลกทัศน์ที่มนุษย์มีต่อระบบธรรมชาติ ชาวพระตะบองมีความสัมพันธ์ที่แนบแน่นกับสิ่งแวดล้อมทางธรรมชาติ โดยยอมรับและปรับตัวเข้ากับสภาพภูมิประเทศ ระบบเศรษฐกิจที่เน้นการพึ่งพาธรรมชาติเป็นหลัก สะท้อนให้เห็นถึงความกลมกลืนของมนุษย์กับสิ่งแวดล้อม และ 3) โลกทัศน์ที่มนุษย์มีต่อสิ่งที่มองไม่เห็นหรือสิ่งเหนือธรรมชาติ พบว่า ศาสนาพุทธ และความเชื่อในสิ่งศักดิ์สิทธิ์ วิญญาณ และไสยศาสตร์ เป็นพลังที่มีบทบาทต่อการดำรงชีวิตของชาวพระตะบอง ผลการศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่า บาต่ฎํบงสมัยโลกมฺจาส่ ไม่เพียงแต่เป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์เท่านั้น แต่ยังสะท้อนให้เห็นโลกทัศน์ของชาวพระตะบองในมิติต่าง ๆ ซึ่งเป็นองค์ความรู้สำคัญที่ช่วยให้เกิดความเข้าใจข้ามวัฒนธรรม และยืนยันถึงคุณค่าของการศึกษาประวัติศาสตร์ผ่านเอกสารภาษาเขมรอีกด้วย A worldview provides a framework through which people interpret their ways of life within a society. Understanding the worldviews of different cultures is essential for fostering intercultural understanding and strengthening relationships. This study aims to analyze the worldview of the people of Battambang as reflected in the Khmer document “Battambang During the Time of the Lord Governor” by Tauch Chhuong. The study adopts the concept of worldview proposed by Robert Redfield, together with perspectives from Thai scholars who have examined worldview in literature and language. The findings reveal that the worldview of the Battambang people, as presented in the document, can be classified into three main dimensions: 1) the Human-to-Human Worldview, which reflects social, political, religious, and economic structures that define class roles and social positions. It highlights patron-client relationships and the acceptance of social hierarchy grounded in beliefs in karma and merit-making; 2) the Human-to-Nature Worldview which demonstrates the close relationship between the people and their natural environment. The inhabitants adapted to the geographical landscape, and their economic system, largely dependent on natural resources, illustrates a harmonious coexistence between humans and nature; and 3) the Human-to-Supernatural Worldview, which shows that Buddhism, together with beliefs in sacred beings, spirits, and mystical practices, played a significant role in shaping everyday life. This study demonstrates that “Battambang During the Time of the Lord Governor” is not merely a historical record but also a valuable source that reflects the multifaceted worldview of the Battambang people. The findings contribute to cross-cultural understanding and highlight the significance of studying history through Khmer-language documents.