DİJİTAL ANAYASACILIK: DİJİTAL ALANDA İKTİDARIN SINIRLANDIRILMASI VE DİJİTAL HAKLARIN KORUNMASI

View at publisher Summarise with VIRAT
Authors: Demet Ulusoy
Cited by: 0

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

Dijital dönüşüm, klasik anayasacılığın devlet odaklı iktidar mimarisini çözerek hem kamusal hem de özel dijital aktörlerin birlikte sınırlandırılmasını gerektiren yeni bir güç denklemi yaratmaktadır. Bu makale, dijital anayasacılığı; hukukun üstünlüğü, temsiliyet ve etkili başvuru ilkelerini dijital alana taşıyan ve “çevrimiçi kapı bekçisi” platformların fiilî iktidarını da kapsayan normatif bir çerçeve olarak ele almakta; bu çerçeve üzerinden dijital insan haklarının tanınmasının yöntemini ve zorunluluğunu tartışmaktadır. Çalışma, dijital insan haklarını iki katmanlı bir yapı içinde kavramsallaştırır: (i) ifade ve haberleşme özgürlüğü, özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması gibi tanınmış hakların çevrimiçi bağlamda ölçülülük ve dengeleme ilkeleriyle yeniden yorumlanması; (ii) internete erişim, dijital mahremiyet, unutulma/dizinden çıkarılma, çevrimdışı olma, siber tehditlerden korunma ve algoritmik şeffaflık gibi dijital bağlama özgü yeni hak taleplerinin normatif temellendirilmesi ve kurumsal güvencelere bağlanması. Enformasyonel/bilgisel anayasacılıktan başlayarak kurucu anayasacılık, temel hakların yatay etkisi ve internet hakları bildirgeleri analiz edilmekte; AB’de son yıllarda kabul edilen başlıca düzenlemelerin (özellikle GDPR, DSA ve DMA) özel platform iktidarını şeffaflık, gerekçeli açıklama, risk değerlendirmesi ve bağımsız denetim yükümlülükleriyle sınırlayan dijital anayasal bir rejime dönüştüğü gösterilmektedir. Türkiye bağlamında dijital alana ilişkin temel mevzuat, yüksek yargı içtihadı ve uluslararası göstergeler ışığında, mevcut düzenlemenin güvenlik ve idari kontrol eksenli olduğu, hak‑odaklı usul güvenceleri bakımından ise yetersiz kaldığı saptanmaktadır. Sonuçta makale, dijital anayasacılığın Türkiye için kavramsal bir tercih değil, dijital çağda anayasal demokrasinin meşruiyetini sürdürebilmesinin koşulu olduğunu; dijital insan haklarının açıkça tanınması ve hem devlete hem özel platformlara karşı işletilebilir kılınmasının normatif bir zorunluluk hâline geldiğini ortaya koymaktadır.

Fields of Study & Subjects

Digitalization Law and Regulation Legal and Labor Studies Freedom of Expression and Defamation

Publication details

Journal / source
Legal Hukuk Dergisi
Volume
283 (Temmuz)
Issue
283 (Temmuz)
Pages
40–80
Publication date
1 January 2026
Language
TR