Refik Halid Karay’ın Deli Piyesi Üzerine Bazı Dikkatler

Read full text Summarise with VIRAT
Authors: Yasemin Özgen
Cited by: 0
References: 6

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

1888-1965 yılları arasında yaşayan, Osmanlı Devleti’nin çöküş yılları ile Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş yıllarına tanıklık eden Refik Halid Karay’ın edebî metinleri, makaleleri, köşe yazıları siyasi ve sosyal değişimlerden payını fazlasıyla almıştır. Deli adlı piyes, yazarın bu motivasyonla kaleme aldığı eserlerdendir. Mustafa Kemal Atatürk’ün bizzat okuduğu, takdir ettiği ve neticesinde yazarın sürgün hayatını sonlandıran Deli eserinin Cumhuriyet’e ve inkılâplara bir övgü mü, yoksa yergi mi olduğu üzerinde tartışılmıştır. Çalışmamızda övgü, yergi tartışmasından ziyade Türkiye Cumhuriyeti’nin ilanıyla birlikte inkılâpların getirdiği siyasi, felsefi, sosyolojik değişimler; bunlara bağlı olarak değişen hayat anlayışı, değişen değerlerin edebî esere yansıması üzerinde durulmuştur. Okur merkezli bir inceleme biçimiyle eserin anlamsal derinliği kavranmaya, eserin düşündürdüklerine dikkat çekilmeye çalışılmıştır. Deli eserinde, medeniyet tarihimizdeki değişimler ve bunun bireyler üzerindeki etkisi mizahî bir dille ele alınmıştır. Yeninin kendini kurma mücadelesinin izdüşümü olarak birey; eskiyle yeninin mücadelesi, yerlerinden edilen değerlerin yerine yenilerinin konma çabası, kavram karmaşası, kavramların iç içe geçmişliğinden kaynaklı bir buhran dönemindedir. Şapka Kanunu, Harf İnkılâbı, yeni kurulan cemiyetler, Dil İnkılâbı, Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması, laiklik ilkesinin benimsenmesi gibi devletin yapısını tamamen değiştiren, sosyal hayatı başka bir mecraya taşıyan olaylar yirmi yıl içerisinde gerçekleşmiştir. Yazar, bu tarihsel ivmenin eski ile yeni arasında sıkışan bireyi getirdiği noktaya dikkat çekerken okurunun aklında da sorular oluşturmuştur.

Fields of Study & Subjects

Turkish Literature and Culture Historical Turkish Studies Cultural and Sociopolitical Studies

Publication details

Journal / source
Amasya Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi
Volume
3
Issue
1
Pages
56–72
Publication date
30 March 2026
Language
TR