Phân tích ý nghĩa các động từ: “bàn”, “bàn bạc”, “trao đổi”, “thảo luận” từ lí thuyết hội thoại và lí thuyết cấu trúc tham tố vị từ

Bài viết phân tích ý nghĩa và sắc thái ngữ dụng của bốn động từ đồng nghĩa bàn, bàn bạc, trao đổi, thảo luận dựa trên lí thuyết hội thoại, lí thuyết cấu trúc tham tố vị từ, cùng phương pháp phân tích thành tố và “xác lập ngữ cảnh trống”. Nghiên cứu khẳng định rằng ngoài các nghĩa vị khu biệt mang tính trung tâm, các động từ này còn bao hàm những “nghĩa vị tiềm tàng” gắn với văn hóa giao tiếp Việt Nam và chỉ bộc lộ trong những điều kiện hội thoại nhất định. Sự khác biệt giữa các động từ được xác lập thông qua tham tố tham gia, mục đích giao tiếp và mức độ hình thức của thoại trường. Kết quả chỉ ra một trục phát triển nhận thức: bàn/ bàn bạc thể hiện tinh thần cộng đồng; trao đổi biểu đạt quan hệ bình đẳng và hợp tác; thảo luận mang tính trí tuệ và phản biện. Nhóm động từ này đồng thời phản ánh quá trình chuyển hóa của hành vi hội thoại từ môi trường làng xã sang giao tiếp nghề nghiệp và đối thoại học thuật, qua đó cho thấy sự phát triển của tư duy ngôn ngữ Việt từ “nói để hòa”, đến “nói để hiểu”, và sau cùng “nói để nhận thức chân lý”.