De verplichting tot wantrouwen in een vertrouwensrelatie: Over de verhouding tussen verplichtingen van banken tot doorbreking van vertrouwelijkheid ter bestrijding van financieel-economische criminaliteit en de tegengestelde verplichting van banken tot bewaring van vertrouwelijkheid

criminaliteit en de tegengestelde verplichting van banken tot bewaring van vertrouwelijkheid De verplichting tot wantrouwen in een vertrouwensrelatie Michiel van EerselDe verplichting tot wantrouwen in een vertrouwensrelatie 1. "If everyone on Wall Street behaved like Harry Markopoulos, there would be no fraud on Wall Street -but the air would be so thick with suspicion and paranoia that there would also be no Wall Street" (Malcolm Gladwell in "Talking to Strangers: What We Should Know about the People We Don't Know" over de man die meesteroplichter Madoff ontmaskerde) 2. "Dealing with risk is part art, part science, and always depends heavily on the personality of the individual or the culture of an organization."(Stanley A. McChrystal, four-star general US army in: Risk, a User's Guide) 3. "The most general law in nature is equity, the principle of balance and symmetry which guides the growth of forms along the lines of the greatest structural efficiency."(Herbert Read, kunsthistoricus, literatuurcriticus en filosoof) 4. "Voor vermoedens geldt dat het vermoeden van de wet beter is dan het vermoeden van de mens" (Charles Louis de Secondat, baron de La Brède et de Montesquieu in: Over de geest van de wetten) 5. "Ik heb de pest aan informatie, je kunt je eigen vooroordelen niet meer vertrouwen" (Jan Blokker, Nederlands journalist en columnist) 6. "Als je alleen wilt calculeren met bekende kansen, kun je je niet wagen aan onzekere samenwerking" (Bart Nooteboom in: Vertrouwen, Opening naar een veranderende wereld).7. "De rationaliteit of wetenschappelijkheid van de rechtswetenschap vindt zijn bekroning niet in een geslaagde voorspelling over wat geldend recht is, maar in het precieze en zinvolle debat dat naar aanleiding van uitspraken over geldend recht kan worden gevoerd, waarbij de precisie verwijst naar het verfijnde begrippenapparaat ten behoeve van de analyse van de juridische kwesties en de zinvolheid naar de gedeelde standaarden voor de productie en evaluatie van argumenten."Verkorte inhoudsopgave Voorwoord Afkortingenoverzicht Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1 Maatschappelijk belang van vertrouwen en vertrouwelijkheid in zakelijke relaties: een verkenning 1.2 De relevantie van vertrouwelijkheid in relaties tussen banken en hun cliënten 1.3 Verplichtingen van banken tot doorbreking van vertrouwelijkheid 1.4 Centrale onderzoeksvraag en doel van het onderzoek 1.5 Onderzoeksopzet (design), onderzoeksmethodologie, afbakening en begripsbepaling Hoofdstuk 2. Vertrouwen en vertrouwelijkheid 2.1 Inleiding 2.2 Sociologische en filosofische inzichten over vertrouwen en vertrouwelijkheid 2.3 Taalanalyse 2.4 Conclusies Hoofdstuk 3. Vertrouwelijkheidsplicht 3.1 Inleiding 3.2 Algemeen civielrechtelijke grondslagen van een vertrouwelijkheidsplicht 3.3 Algemene verordening gegevensbescherming als grondslag van een vertrouwelijkheidsplicht 3.4 Grondrechten als grondslag van een vertrouwelijkheidsplicht 3.5 Wet op het financieel toezicht als grondslag van een vertrouwelijkheidsplicht 3.6 Conclusies Hoofdstuk 4. Verplichtingen tot doorbreking van vertrouwelijkheid: Wwft en PIFI 4.1 Inleiding 4.2 Wettelijke doorbrekingsplichten: de Wwft 4.3 Contractuele doorbrekingsplichten: het PIFI 4.4 Karakterisering van de doorbrekingsplichten als eigenrichting 4.5 Conclusies Hoofdstuk 5. Verhouding tussen vertrouwelijkheidsplicht en verplichtingen tot doorbreking van de vertrouwelijkheid 5.1 Verhouding tussen verplichtingen op grond van de Wwft en de vertrouwelijkheidsplicht 5.2 Verhouding tussen verplichtingen op grond van het PIFI en de vertrouwelijkheidsplicht 5.3 Inhoud van de (norm van de) balanceerplicht (I en II) 5.4 Mogelijkheden tot contractuele wijziging van de positie van banken in het kader van de balanceerplicht 5.5 Conclusies Hoofdstuk 6. Grondrechtelijke (on)toelaatbaarheid van (verplichtingen tot) doorbreking van de vertrouwelijkheid 6.1 Inleiding -vertrouwelijkheid als regel en inbreuk als uitzondering 6.2 Algemene criteria voor inperking van het recht op privacy en gegevensbescherming 6.3 Toetsing van de verplichtingen aan de criteria voor inperking 6.4 Mogelijke aanpassingen van de verplichtingen 6.5 Conclusies Hoofdstuk 7. Conclusies Samenvatting Summary Literatuuroverzicht Jurisprudentieoverzicht (inclusief uitspraken Kifid) Wetgeving -kernbepalingen Wwft, AML-Verordening, AVG en UAVG Uitgebreide inhoudsopgave Voorwoord Afkortingenoverzicht Hoofdstuk 1. Inleiding 1.1 Maatschappelijk belang van vertrouwen en vertrouwelijkheid in zakelijke relaties: een verkenning 1.2 De relevantie van vertrouwelijkheid in relaties tussen banken en hun cliënten 1.3 Verplichtingen van banken tot doorbreking van vertrouwelijkheid 1.4 Centrale onderzoeksvraag en doel van het onderzoek 1.5 Onderzoeksopzet (design), onderzoeksmethodologie, afbakening en begripsbepaling 1.5.1 Onderzoeksopzet (design) 1.5.2Onderzoeksmethodologie 1.5.3Afbakening, begripsbepaling en positionering Hoofdstuk 2. Vertrouwen en vertrouwelijkheid 2.1 Inleiding 2.2 Sociologische en filosofische inzichten over vertrouwen en vertrouwelijkheid 2.3 Taalanalyse 2.4 Conclusies Hoofdstuk 3. Vertrouwelijkheidsplicht 3.1 Inleiding 3.2 Algemeen civielrechtelijke grondslagen van een vertrouwelijkheidsplicht 3.2.1 De rol van redelijkheid en billijkheid in de bank-cliëntrelatie als vertrouwensrelatie 3.2.2De vertrouwensrelatie als basis voor een specifieke zorgplicht 3.2.3De vertrouwelijkheidsplicht als buitencontractuele norm 3.2.4Vergelijking met vertrouwelijkheidsregimes vervat in de Wet bescherming klokkenluiders en de Wet bescherming bedrijfsgeheimen 3.3 Algemene verordening gegevensbescherming als grondslag van een vertrouwelijkheidsplicht 3.3.1 Vertrouwelijkheidsplicht op grond van de AVG (rechtstreeks) 3.3.2Vertrouwelijkheidsplicht door verwijzing in contractuele bepalingen (onrechtstreeks) 3.3.3Samenloop van een vertrouwelijkheidsplicht op grond van de AVG en een vertrouwelijkheidsplicht op grond van nationaal (civiel) recht 3.4 Grond-en mensenrechten als grondslag van een vertrouwelijkheidsplicht 3.5 Wet op het financieel toezicht als grondslag van een vertrouwelijkheidsplicht 3.6 Conclusies Hoofdstuk 4. Verplichtingen tot doorbreking van vertrouwelijkheid: Wwft en PIFI 4.1 Inleiding 4.2 Wettelijke doorbrekingsplichten: de Wwft 4.2.1 Relevant deel van het regulatoir kader 4.2.2De risico-(gebaseerde) benadering van de Wwft en de implicaties daarvan 4.2.3Risicobegrip in de context van de anti-witwasregelgeving 4.2.3.1 Analyse van risico als concept 4.2.3.2Invulling van het risicobegrip door de wetgever 4.2.3.3Invulling van het risicobegrip door de bankentoezichthouders 4.2.3.4Invulling van het risicobegrip door het AMLC en de FIU 4.2.3.5 Invulling van het risicobegrip in de literatuur 4.2.4Hervorming van de Europese regelgeving ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme 4.2.5 Verplichting tot melding van ongebruikelijke transacties en informatieverstrekking 4.2.5.1 Inleiding 4.2.5.2 Normstelling van de meldplicht en de informatieplicht -algemeen 4.2.5.3 Normstelling van de meldplicht en de informatieplicht -relevante transacties 4.2.5.4 Normstelling van de meldplicht en informatieplicht -ongebruikelijkheid van transacties 4.2.5.4.1 Indicator(en) voor ongebruikelijkheid -risico op witwassen of financieren van terrorisme 4.2.5.4.2 Invulling van het begrip "verdachte transactie" in wetgeving van andere lidstaten en in de AML-Verordening 4.2.5.4.3 Ontwikkeling van de uitleg van het begrip ongebruikelijke transactie in de wetsgeschiedenis 4.2.5.4.4 Relatie tussen art.16 Wwft (melding) enerzijds en art. 3 lid 5 sub c Wwft (onderzoek bij indicaties) en art. 3 lid 2 sub d Wwft (monitoring) anderzijds 4.2.5.5 Vergelijking van de meldplicht ex art.16 Wwft met de meldplicht van art.16 MAR 4.2.5.6 Vergelijking van de meldplicht ex art.16 Wwft met de meldplicht van art.10f Wet op de internationale bijstandsverlening bij de heffing van belastingen 4.2.6 Factoren die de oordeelsvorming en besluitvorming (kunnen) beïnvloeden 4.2.6.1 Gevolg van/vervolg op melding: de Financial Intelligence Unit 4.2.6.2Vrijwaringen en geheimhoudingsplicht 4.2.6.3Bestuursrechtelijke en strafrechtelijke handhaving van de Wwft 4.2.7 Uitwisseling gegevens tussen banken naar mogelijk komend recht 4.3 Contractuele doorbrekingsplichten: het PIFI 4.3.1 Achtergronden van het stelsel van waarschuwingslijsten 4.3.2Normstelling op grond van het PIFI 4.3.2.1 Grondslag voor gegevensverwerking op grond van het PIFI 4.3.2.2 Inhoud en reikwijdte van de registratieplicht en de uitwisselingsplicht 4.3.3Factoren die de oordeelsvorming en besluitvorming (kunnen) beïnvloeden 4.4 Karakterisering van de doorbrekingsplichten als eigenrichting 4.5 Conclusies Hoofdstuk 5. Verhouding tussen de vertrouwelijkheidsplicht en verplichtingen tot doorbreking van vertrouwelijkheid 5.1 Verhouding tussen verplichtingen op grond van de Wwft en de vertrouwelijkheidsplicht 5.1.1Inleiding 5.1.2De verhouding tussen tegengestelde publiekrechtelijke en civielrechtelijke verplichtingen in het algemeen 5.1.2.1 Geen primaat publiekrecht boven civielrecht 5.1.2.2 Onrechtmatige daad en wanprestatie 5.1.2.3 Civielrechtelijke vrijwaring in het kader van de Wwft 5.1.3Beëindigingsjurisprudentie in verband met de Wwft 5.1.4De gehoudenheid om de juiste balans te vinden tussen de vertrouwelijkheidsplicht en een verplichting tot doorbreking van de vertrouwelijkheid als Obliegenheit -balanceerplicht I 5.2 Verhouding tussen verplichtingen op grond van het PIFI en de vertrouwelijkheidsplicht 5.2.1 Inleiding 5.2.2 De mogelijke "oplossingen" voor een conflict tussen twee civielrechtelijke verplichtingen: de vertrouwelijkheidsplicht en het PIFI 5.2.3 Jurisprudentie over opneming in het EVR 5.2.4 De gehoudenheid om de juiste balans te vinden tussen de vertrouwelijkheidsplicht en een de registratie-en aangifteplicht 5.3 Inhoud van de (norm van de) balanceerplicht (I en II) 5.3.1 Belangenafweging: de idee 5.3.2Verdiscontering van risico in de belangenafweging en