TRIAS

System triasu budują w Polsce skały osadowe, powstałe zasadni czo w dwóch, odległych od siebie, basenach sedymenta cyjnych (fig.1).Na większości obszaru Polski, czyli w jej poza karpackiej części (fig.2), występują skały powstałe w śród kratonicznym, epi konty nen talnym, mezozoicznym basenie Niżu Polskiego, obejmującym również obszar północnosudecki.Ogólnie stanowił on basen nałożony na osadowe podłoże polskiego basenu cechsztyńskiego (Leszczyński, 2023).Skały triasowe Tatr, powstałe w basenie oceanicznym Tetydy (fig. 1 i 2) prawdopodobnie typu załukowego, zostały zdeformowane tektonicznie i włączone w górotwór karpacki podczas orogenezy alpejskiej (Grabowski, 2023).Niewielkim, postorogenicznym, śród górskim basenem, położonym w NE obrzeżeniu masywu czeskiego, był ba sen śród sudecki, który okresowo mógł mieć połączenie z pół nocnosudecką częścią basenu Niżu Polskiego (Kowalski, 2020; Cymerman, 2023).Nazewnictwo basenów sedymentacyjnych jest zasadniczo zgodne z zaproponowanym przez Narkiewicza i in.(2023).Pangea w triasie została już w zasadzie rozdzielona na dwie części, a polskie baseny pozakarpackie były zlokalizowane w pół nocnej części rozpadającego się superkontynentu, w miejscu jego najwięk szego przewężenia.We wczesnym triasie basen Niżu Polskiego, stano wiący wschodni segment systemu basenów środkowo eu ropej skich (określanego mianem basenu germańskiego lub środkowej Europy), był położony na szerokości geograficznej ok.20°N (fig.1).Następnie, wraz z fragmentem skorupy kontynen talnej, tworzącej podłoże tego basenu, stopniowo przemieszczał się on ku północy i ulegał rotacji w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara.Z końcem triasu przemieszczenie wyniosło ok. 25 o , rotacja natomiast ok.30 o (FeistBurkhardt i in., 2008).Basen był ograniczony od północy wyniesieniem fennoskandzkim, od południa natomiast zespołem bardziej lub mniej spene ple nizowanych masywów (np.ma syw windelickoczeski).Ku wschodowi przechodził on w obszar lądowy platformy wschodnioeuropejskiej.Na SE łączył się z otwartym oceanem Tetydy przez bramy: wschodniokarpacką i śląsko morawską, co najaktywniej wpływało na depozycję w środkowym triasie.