Combining abilities of grain sorghum and Sudan grass for yield components and biomass quality

Sirak je značajna biljna vrsta zahvaljujući svojoj izuzetnoj prilagodljivosti, visokom prinosu biomase i širokoj upotrebi u ishrani ljudi i životinja, industriji i proizvodnji biogasa. Krmni sirak se koristi kao kvalitetna ugljeno-hidratna komponenta u kabastoj ishrani preživara – u obliku zelene krme, sena, senaže ili silaže. Imajući u vidu njegov značaj, oplemenjivanje krmnog sirka je usmereno na stvaranje novih linija i hibrida sa visokim i stabilnim prinosom i dobrim kvalitetom, pri čemu procena kombinacionih sposobnosti predstavlja ključni korak za identifikaciju pogodnih roditelja i primenu efikasnih oplemenjivačkih metoda. Cilj istraživanja ove doktorske disertacije bio je određivanje opštih kombinacionih sposobnosti ispitivanih linija i posebnih kombinacionih sposobnosti eksperimentalnih hibrida krmnog sirka, dobijenih ukrštanjem linija sirka za zrno i sudanske trave. Genetički materijal korišćen u ovom istraživanju činilo je 40 eksperimentalnih hibrida, 8 linija sudanske trave u svojstvu oca i 5 linija sirka za zrno u svojstvu majke hibrida i 7 komercijalnih hibrida. Poljski ogled je bio postavljen na lokalitetu Rimski šančevi tokom 2019. i 2020. godine. Kombinacione sposobnosti analizirane su primenom metode linija×tester za prinos zelene krme i suve materije, za najvažnije komponente prinosa, za dužinu trajanja najvažnijih fenoloških faza, kao i za parametre kvaliteta biomase od značaja. Rezultati ispitivanja posebnih kombinacionih sposobnosti (PKS) pokazali su da su najstabilnije pozitivne rezultate za prinos, komponente prinosa i kvalitet biomase, za dve godine ispitivanja, imale hibridne kombinacije L1×T2, L6×T5, L3×T5, L5×T3 i L8×T5. Ocena opštih kombinacionih sposobnosti (OKS) pokazala je opravdanost korišćenja linija sudanske trave L4, L5 i L6, kao i linije sirka za zrno T4, u svojstvu roditelja za buduće programe selekcije, kao donora poželjnih gena za većinu ispitivanih osobina, u pravcu stvaranja novih prinosnijih hibrida boljeg kvaliteta. Odnos OKS i PKS pokazao je veći udeo neaditivne varijanse u ukupnoj fenotipskoj varijansi za sve analizirane osobine, osim za visinu biljke i broj internodija, gde su i aditivna i neaditivna komponenta varijanse imale udela u nasleđivanju. Utvrđen je i najveći doprinos interakcije linija×tester za većinu ispitivanih osobina. Najveće vrednosti heterozisa prema srednjem i prema boljem roditelju za prinos zelene krme i suve materije utvrđene su kod eksperimentalnih hibrida L6×T5 (109,29** i 190,20**; 105,68** i 160,67**) i L5×T3 (164,55** i 417,11**; 90,83** i 282,53**). Na osnovu koeficijenta korelacije između osobina eksperimentalnih hibrida, utvrđena je značajna veza broja internodija (0,48), visine biljke (0,34), broja listova (0,36) i prečnika stabljike (0,22 i 0,27) sa prinosom zelene krme i broja internodija (0,51), visine biljke (0,31), broja listova (0,31) i prečnika stabljike (0,52 i 0,45) sa prinosom suve materije, a analizom glavnih komponenti uočena je pozitivna povezanost prinosa sa skoro svim ispitivanim komponentama prinosa.