Unlocking Ethiopian beekeeping potential through production systems and value chain analysis : the case of Southwest Ethiopia

De wereldwijde vraag naar bijenteeltproducten neemt toe, maar in veel ontwikkelingslanden blijft de sector geconfronteerd met grote uitdagingen. Ethiopië is hiervan een duidelijk voorbeeld. Hoewel het land de grootste honingproducent van Afrika is en wereldwijd tot de top behoort, blijft zijn bijenteeltpotentieel grotendeels onbenut. Dankzij gunstige agro klimatologische omstandigheden en een rijke biodiversiteit zou Ethiopië theoretisch tot 500.000 ton honing per jaar kunnen produceren. In de praktijk ligt de productie echter aanzienlijk lager. De belangrijkste belemmeringen voor het benutten van dit potentieel zijn de dominantie van traditionele, kleinschalige productiesystemen, een complexe en inefficiënte waardeketen met een ongelijke verdeling van toegevoegde waarde, en de invloed van diverse sociaaleconomische, institutionele, marketing en technologische factoren. Daarnaast bestaat er een grote heterogeniteit in het gebruik van bijenkasten, wat het vergelijken van productiviteit bemoeilijkt. Het proefschrift heeft als algemeen doel om dit onbenutte potentieel te ontsluiten door de productiesystemen, productiviteit en marktintegratie van kleinschalige bijenhouders te analyseren, met bijzondere aandacht voor bijenkasttypes en de honingwaardeketen. De analyse van bijenteeltsystemen toont aan dat traditionele systemen niet alleen minder productief zijn, maar ook sterk gericht blijven op de productie van rauwe honing voor lokale dranken zoals tej en birz. Dit beperkt zowel inkomensgroei als economische impact. Daartegenover staat dat private investeerders en coöperaties, die zich richten op volledig en semi verwerkte honing voor lokale en internationale markten, effectiever bijdragen aan de benutting van het potentieel. Belangrijke uitdagingen blijven echter bestaan, zoals de hoge kost en beperkte beschikbaarheid van moderne bijenkasten, gebrek aan krediet, onvoldoende regulering van de honingmarkt, plagen, predatoren en het gebruik van pesticiden. Tegelijkertijd zijn er kansen, waaronder de stijgende wereldvraag naar honing, een gunstig investeringsklimaat, geschikte agro ecologie en steun door NGO’s. Gerichte opleiding en betere toegang tot moderne productiefactoren kunnen het potentieel aanzienlijk vergroten. Een tweede deel van de studie analyseert de honingwaardeketen en de verdeling van waarde tussen actoren. Bijenhouders met traditionele kasten staan in voor slechts een klein deel van de totale waarde, terwijl gebruikers van verbeterde kasten en groothandelaren het grootste aandeel realiseren. Zwakke marktverbindingen, lage prijzen en minimale verwerking verhinderen inkomensgroei. Betere markttoegang, opschaling van moderne productiesystemen en kwaliteitsverbetering zijn essentieel om export te verhogen. Een duidelijk juridisch kader en een internationaal erkend kwaliteitslabo kunnen dit proces ondersteunen. Verder toont de analyse van marktaanbod en kanaalkeuze aan dat opleiding, ervaring, toegang tot training en marktinformatie, en het gebruik van verbeterde bijenkasten cruciale bepalende factoren zijn. Tot slot blijkt uit de productiviteitsanalyse dat gemengde systemen, waarin traditionele en moderne bijenkasten worden gecombineerd, duidelijk productiever en winstgevender zijn. Het combineren van systemen biedt dus een realistisch pad om de productiviteit te verhogen, de levensvatbaarheid van kleinschalige bijenteelt te verbeteren en de economische bijdrage van de Ethiopische bijenteeltsector te versterken.