Perception and attitudes of ornamental plant producers in Serbia about invasive plants

Invazivne biljke predstavljaju ozbiljnu pretnju biodiverzitetu, ekonomiji i zdravlju ljudi. Globalna trgovina, hortikultura i pejzažno uređenje spadaju među glavne puteve introdukcije invazivnih biljaka, pri čemu proizvodnja i prodaja ukrasnih biljaka značajno doprinose njihovom širenju. Kontrola širenja invazivnih biljaka zahteva primenu preventivnih mera, podizanje svesti i jačanje saradnje između različitih sektora kako bi se smanjio rizik od njihove introdukcije. Ovo istraživanje je sprovedeno sa ciljem da se ispitaju percepcija i stavovi proizvođača ukrasnog sadnog materijala u Srbiji o invazivnim biljkama, kao i njihova spremnost da primene preventivne mere i Dobrovoljni kodeks ponašanja, kao skup smernica namenjenih smanjenju rizika od unošenja i širenja invazivnih biljaka putem hortikulturne industrije. Istraživanje je sprovedeno na uzorku od 22 ispitanika iz privatnih rasadnika u Srbiji, sa manjim brojem zaposlenih, a većina ispitanika ima višegodišnje iskustvo u proizvodnji sadnog materijala. Većina ispitanika pokazala je relativno visok nivo informisanosti o invazivnim biljkama, pri čemu je 59% izjavilo da poznaje ovaj pojam. Iako su svesni negativnog uticaja invazivnih biljaka na ekosisteme, manje su upoznati sa njihovim uticajem na zdravlje ljudi. Rezultati su pokazali da su postojeći programi edukacije na ovu temu nedovoljni, s obzirom na to da je samo jedan ispitanik prisustvovao relevantnoj obuci. Rezultati su ukazali na kontradiktorne stavove proizvođača u vezi sa prodajom potencijalno invazivnih biljaka. Više od polovine ispitanika ne smatra tržišnu konkurenciju razlogom za prodaju invazivnih biljaka, što potvrđuje određenu svest o odgovornom poslovanju. Međutim, 45 % ispitanika nije sigurno da bi obustavilo prodaju čak i kada bi znali da je biljka invazivna ili potencijalno invazivna. S druge strane, činjenica da preko 70% ispitanika prepoznaje ulogu rasadničarskog sektora u introdukciji invazivnih biljaka potvrđuje svest o odgovornosti u širenju ovih vrsta. Ova kontradiktornost u stavovima može se delimično objasniti tržišnim pritiscima i nedostatkom jasnih smernica i regulativa koje bi pomogle proizvođačima da donesu odgovorne odluke. Ispitanici najveću odgovornost za sprečavanje širenja invazivnih biljaka pripisuju donosiocima odluka i naučnim istraživačima što ukazuje na očekivanje da rešenja dolaze kroz zakonske regulative i naučna istraživanja. Istovremeno, značajan broj ispitanika prepoznaje i sopstvenu odgovornost, što je povoljan pokazatelj za implementaciju zakonskih regulativa i Dobrovoljnog kodeksa ponašanja unutar industrije. Takođe, 40% ispitanika bi u potpunosti podržalo zakonske mere za ograničavanje upotrebe invazivnih biljaka u hortikulturi. Preko 60% ispitanika smatra da rasadnici imaju odgovornost da informišu kupce o invazivnom potencijalu biljaka. Međutim, pitanja kupaca o ovoj temi su retka, što ukazuje na potrebu za povećanjem svesti javnosti.Rezultati pokazuju da je preko 70% ispitanika voljno da usvoji Dobrovoljni kodeksi ponašanja kako bi se smanjilo unošenje i širenje invazivnih biljaka, što odražava visok nivo svesti i spremnosti rasadničara za primenu preventivnih mera bez obavezujućih zakona. Istraživanje je pokazalo visok nivo svesti proizvođača o značaju problema invazivnih biljaka i njihovoj ulozi u širenju ovih vrsta. Iako su proizvođači spremni da primene preventivne mere, rezultati su ukazali na potrebu za dodatnom edukacijom i jasnim smernicama kako bi se smanjio rizik od introdukcije i širenja invazivnih biljaka putem hortikulturne industrije.