Horticulture and landscape architecture elements as a tool for public participation and civil activism

Participacija javnosti predstavlja jedan od temeljnih postulata savremene pejzažne arhitekture i hortikulture, jer omogućava aktivno uključivanje zajednice u oblikovanje, zaštitu i upravljanje okruženjem i prostorima od javnog značaja. Participativni pristupi afirmišu prostor kao zajedničko dobro i nosioca ekoloških, društvenih i kulturnih vrednosti, nasuprot njegovoj isključivo razvojnoinvesticionoj percepciji. U kontekstu Srbije, gde procesi urbanizacije često favorizuju kratkoročne ekonomske interese na štetu održivosti i javnog interesa, građanski angažman javlja se kao ključni korektiv u očuvanju zelenih površina, kulturnih pejzaža i biodiverziteta. Rad pruža pregled i analizu društveno angažovanih praksi, odnosno tematsku retrospektivu društvenih promena u oblasti uređenja i zaštite životne sredine i javnih prostora tokom 2025. godine, koje su bile inicirane ili inspirisane studentskim pokretom. Borba za društvenu pravdu otvorila je prostor za snažnije ekološko delovanje, pri čemu su samoorganizovane inicijative u domenu pejzažne arhitekture i hortikulture postale vidljiv i konstruktivan oblik otpora degradaciji prostora. Analiza studentskih i građanskih akcija obuhvatila je tipološku klasifikaciju, oblike participacije, prostorni kontekst, kao i društvene i simboličke efekte primene hortikulturnih i pejzažno-arhitektonskih elemenata. Prema dominantnim obrascima, identifikovane akcije svrstane su u četiri kategorije: (1) akcije uređenja i revitalizacije prostora (sadnje, čišćenje i uređenje zapuštenih lokacija), (2) hortikulturne i edukativno-humanitarne akcije (bazari sadnica, radionice), (3) akcije zaštite javnih i kulturnih prostora i dobara (parkovi, kulturna dobra, prirodna baština) i (4) simboličke i memorijalne prakse (memorijalne sadnje i komemorativni pejzažno-arhitektonski prostori). Prema stepenu i obliku participacije, analizirane akcije bile su samoorganizovane i inicirane od strane studenata, građana ili akademske zajednice, uz implicitnu ili eksplicitnu primenu stručnih znanja i principa pejzažne arhitekture i hortikulture. Poseban vid društveno angažovane primene ovih disciplina ogleda se u memorijalnim sadnjama, koje prostor transformišu u mesto kolektivnog sećanja i simboličkog izraza društvene solidarnosti. Paralelno s tim, inicijative zasnovane na participativnom planiranju, poput urbanih bašti i zajedničkih prostora, ukazuju na potencijal saradnje između struke, akademske zajednice i lokalnog stanovništva u stvaranju inkluzivnih i održivih prostora. Analizirani primeri potvrđuju da sinergija pejzažne arhitekture, hortikulture i građanskog aktivizma predstavlja snažan mehanizam participativnog oblikovanja prostora. Ovakav pristup doprinosi razvoju održivih i društveno odgovornih okruženja, istovremeno jačajući ulogu struke i ukazujući na potrebu institucionalnog prepoznavanja ovakvih oblika angažmana.