Mapping green infrastructure through citizen science - innovative tools

Zelena infrastruktura obuhvata prirodne i prirodi bliske elemente, kao i planirane zelene prostore u urbanim sredinama, koji imaju značajnu ulogu u unapređenju kvaliteta životne sredine i zdravlja stanovništva. Njena osnovna odlika je povezanost i društvena, ekonomska i ekološka funkcionalnost, za čije postizanje se zeleni prostori moraju pažljivo planirati, podizati, održavati i njima upravljati. U savremenim pristupima upravljanju gradovima sve se više ističe potreba za aktivnim uključivanjem građana u procese prikupljanja podataka i donošenja odluka, a razvojem GIS tehnologije, takav pristup je postao dostupniji. Građanska naučna istraživanja predstavljaju inovativan pristup kod koga je pouzdanost podataka najvažniji korak u istraživanju. Zato je imperativ ovakvog pristupa razvoj jednostavnih, dostupnih i standardizovanih alata za terensko prikupljanje podataka koji omogućava obimnije i efikasnije mapiranje zelene infrastrukture, uz istovremeno podizanje svesti o njenom značaju. To podrazumeva jednostavnost rukovanja kako bi alate koristio što veći broj građana, različitih nivoa tehnološke i informatičke pismenosti. Cilj ovog istraživanja je razvoj i testiranje metodologije za prikupljanje podataka o gradskom zelenilu zasnovane na principima građanske nauke. Kao rezultat primene ove metodologije, očekuje se ko-kreiranje inventara drvenastih vrsta u urbanim sredinama kroz saradnju stručnjaka, naučne zajednice, građana i organizacija civilnog društva. Tako formirane baze podataka predstavljaju važnu osnovu za praćenje i unapređenje upravljanja gradskim zelenilom. Metodologija se zasniva na korišćenju i adaptaciji platformi sa otvorenim pristupom: za jednostavno prikupljanje podataka na terenu - QField i za prepoznavanje drvenastih vrsta - Pl@ ntNet. Obe aplikacije su namenjene za korišćenje na mobilnim uređajima (pametnim telefonima). Pilot istraživanje sprovedeno je u septembru 2025. godine u Pionirskom gradu u Košutnjaku. QField forma za prikupljanje podataka je testirana na uzorku građana, nakon čega su učesnici istraživanja intervjuisani, a forma je modifikovana u skladu sa njihovim povratnim informacijama radi otklanjanja uočenih nedostataka. Istraživanje primene ovih aplikacija izvršeno je u periodu oktobar - decembar 2025. godine na različitim elementima ZI u Novom Sadu (parkovsko i blokovsko zelenilo) i u Beogradu (parkovsko zelenilo, urbana šuma i zaštitni pojas uz reku Dunav), nakon čega je izvršena validacija prikupljenih podataka. Preliminarni rezultati, dobijeni nakon prvih testiranja i validacije na terenu, pokazuju značajan stepen pouzdanosti prikupljenih podataka za dalju primenu u istraživanjima ZI putem građanskih naučnih istraživanja. Takođe, visokom ocenom, tokom validacije, je ocenjena preciznost pozicija mapiranih stabala. Vreme za koje su građani prikupljali podatke na terenu, je značajno kraće nego vreme validacije istog seta podataka od strane eksperta. Rezultati istraživanja ukazuju na to da inovativni alati, integrisani sa principima građanske nauke, omogućuju efikasno prikupljanje velikog broja podataka u kratkom vremenskom periodu, uz visok nivo pouzdanosti i tačnosti, što može imati značajne implikacije za praksu planiranja i upravljanja gradskim zelenilom. Kreiranje osnove (georeferencirane mape zelene infrastrukture) je neophodna polazna tačka (postojeće stanje/ nulto stanje) od koje se mogu pratiti sve posledice klimatskih promena i drugih antropogenih pritisaka spram kojih se prave urbanistički planovi i mere zaštite životne sredine.