Proizvodne snage i antropocen: metabolički aranžmani i istorijski materijalizam u opusu Mladena Lazića

Ovaj rad ima za cilj da kroz analizu specifičnosti Lazićevog shvatanja proizvodnih snaga, sagledanih kroz metaboličke aranžmane, istakne značaj ovakvih promišljanja spram savremenih rasprava o antropocenu, posebno u okviru teorija svetske ekologije i planetarne sociologije. Prvi odeljak pruža uvide u Lazićevo viđenje razvoja proizvodnih snaga u pretkolonijalnoj Americi, gde tehnološki razvoj ima manju težinu u objašnjenju nego metabolički aranžmani s prirodnim materijalnostima. Posebno se ističe akcenat koji Lazić u analizi stavlja na svojevrsnu biokulturnu sinergiju i geoinženjering kroz upotrebu kukuruza, đubrenje, terase i sisteme navodnjavanja, s implikacijama za društvenu stratifikaciju. Drugi deo rada istražuje kako Lazićeva proširena perspektiva proizvodnih snaga nadmašuje Marksovu tezu o modifikaciji prirode i intuitivno najavljuje kasnije teorijske inovacije iz 1990-ih godina, posebno u vezi s metaboličkim raskolom u kapitalizmu. U trećem delu rada se razmatra socioprirodna degradacija kroz prizmu antropocena, koncepta koji, uprkos kontroverzama, ukazuje na destabilizaciju proizvodnih snaga. U četvrtom odeljku se zaključuje da se proizvodne snage danas moraju razumeti kao sistemi postajanja koji su u tesnoj vezi sa zemaljskim biofizičkim i geološkim procesima. Konkretno, ovde se upućuje na tri ključne tačke istaknute pod okriljem tzv. planetarne sociologije: istorijski pogled kroz zemaljske procese, interakcije s materijalnim silama Zemlje, i novu društvenu stratifikaciju kroz koncept geosocijalnih klasa. Konačno, u zaključku se iznova ističe značaj ove studije za šira pitanja istorijskog materijalizma.