Climate changes - adaptations and introductions of non-native and invasive insects trophically related to ornamental plants

Strane vrste širom sveta su u fokusu istraživanja, koja svedoče da je prijavljeno 45.813 prvih nalaza stranih vrsta od ukupno 16.926 odomaćenih stranih vrsta. Najviše novih nalaza po godinama je registrovan u poslednjih 200 godina. Više od trećine (37%) prvih nalaza stranih vrsta je evidentirano u periodu od 1970-2014. godine. Promene klimatskih uslova trgovina i transport u poslednjih nekoliko decenija pogoduju širenju stranih i invazivnih vrsta insekata i migracijama insekata iz Mediteranskog područja prema našoj zemlji. Uvozom sadnica drvenastih biljaka otvara se jedan od najažnijih puteva unošenja stranih i invazivnih vrsta. Skorija istraživanja u objektima za prodaju u Srbiji, pokazuju da ukrasne biljke iz uvoza prate insekti iz suptropskih regiona, jugoistočne Azije, Australije i mediteranske vrste i to 16,67%, dok je novih štetočina (emerging pests), koje se javljaju u povećanoj brojnosti kao odgovor na klimatske promene, zabeleženo 27,78%. U pogledu njihove raznovrsnosti, preovlađuju pripadnici reda Hemiptera , a slede Coleoptera, leptiri (Lepidoptera) i dvokrilci (Diptera). Pojave o presretanju stranih vrsta i putevima unošenja su veoma važni. Dostupni su podaci o presretanju u bazama podataka EUROPHYT (European Union Notification System for Plant Health Interceptions) za područje Evropske Unije i PIN (Port Information Network) koji pruža informacije o vrstama koje se najčešće presreću na drugim kontinentima najčešće unose putevima unošenja kao što su uvoz sadnica ukrasnih biljaka, uvoz drveta ili kao slepi putnici. Rano javljanje je od posebne važnosti za pravovremeno preduzimanje represivnih i preventivnih mera za suzbijanje stanih vrsta. Praćenje bioloških invazija i redovna razmena informacija o novim pojavama stranih i invazivnih vrsta u susednim zemljama i regionu je od krucijalnog značaja. Dobro poznavanje taksonomije, rasprostranjenja, biljaka domaćina, simptoma oštećenja, pouzdana determinacija, mere preventive i suzbijanja su od posebne važnosti za posebni nadzor karantinskih vrsta, među kojima su strane i invazivne vrste. Razvoj novih protokola za praćenje insekata koji žive pod korom i u drvetu, da bi se sprečilo njihovo unošenje u kontejnerima i drugim sredstvima transporta, predstavlja vredan doprinos praćenju i ranom javljanju. Proučavanje životnog ciklusa već odomaćenih stranih vrsta je veoma važno zbog uticaja promenjenih klimatskih uslova koji su podsticajni za pojave gradacija stranih vrsta. Najbolji primer su novija istraživanja životnog ciklusa i rasprostranjenja severnoameričke vrste Callidiellum rufipenne (Motschulsky) (Coleoptera: Cerambycidae) koja lokalno stupa u prenamnoženja u kombinaciji sa mediteranskom vrstom Lamprodila (Palmar) festiva L. (Coleoptera: Buprestidae) na zelenim površinama i u rasadnicima u Srbiji. Posebno je pitanje kako bi mogle da se predvide buduće invazije stranih vrsta. To je veoma važno za donošenje odluka, adekvatne legislative, usvajanje standarda, obuke fitosanitarnih inspektora i unutrašnje inspekcije, širenje svesti javnosti o značaju stranih i invazivnih vrsta, obučavanje stručnjaka za rano prepoznavanje i obaveštavanje o pojavi stranih i invazivnih vrsta i razvoj alata građanske nauke