Conceptual ecological network design in Belgrade: linking Veliko ratno ostrvo and Veliko blato

Urbanizacija i širenje grada Beograda sve više ugrožavaju prirodna staništa, dovodeći do njihove fragmentacije što negativno utiče na biodiverzitet, kao i ekosistemske usluge. U takvim uslovima, zaštita prirode ne može se posmatrati isključivo kroz izolovana zaštićena područja, već zahteva integralni pristup koji podrazumeva njihovo međusobno povezivanje i funkcionalno uklapanje u širi prostorni sistem. Koncept ekoloških mreža predstavlja jedan od ključnih strategija održivog razvoja, omogućavajući očuvanje prirodnih vrednosti uz istovremeno unapređenje kvaliteta života u urbanim sredinama.Integrisanje zaštićenih i ekološki značajnih područja kroz uspostavljanje ekoloških mreža donosi višestruke koristi – ekološke, društvene i ekonomske. Povezivanjem staništa omogućava se očuvanje biodiverziteta na širem prostoru, povećava otpornost ekosistema na klimatske promene i umanjuju negativni uticaji intenzivne urbanizacije. U radu je predstavljen idejni koncept uspostavljanja ekološke mreže koja povezuje dva zaštićena područja na teritoriji Beograda: Veliko ratno ostrvo i jezero Veliko blato, kao značajne tačke očuvanja biodiverziteta Beograda. Metodologija rada zasniva se na analizi relevantne planske, strateške i zakonodavne dokumentacije, kao i na sagledavanju postojećih prirodnih i prostorno-funkcionalnih karakteristika istraživanog područja. U prvoj fazi izvršena je analiza važećih prostorno-planskih dokumenata. U drugoj fazi analizirane su karakteristike područja, uključujući strukturu staništa, hidrografske elemente, zelene površine i postojeće ekološke koridore, kao i stepen njihove fragmentacije. Posebna pažnja posvećena je identifikaciji potencijalnih zona povezivanja između Velikog ratnog ostrva i jezera Veliko blato. Završna faza obuhvata sintezu dobijenih rezultata, na osnovu koje je formulisano idejno rešenje ekološke mreže, sa predlogom prostorno-funkcionalnih veza i smernica za unapređenje ekološke povezanosti i očuvanje biodiverziteta i ekosistemskih usluga u urbanom kontekstu Beograda. Na širem istraživanom području identifikovana su sledeća područja sa prirodnim ili poluprirodnim staništima sa potencijalom za uspostavljanje ekološke veze između dva istraživana područja: Crvenka, kanal Mokri Sebeš, Bara Reva, Ovčanska Ada i Kalovita. Za povezivanje mapiranih područja predložene su mere kao što su: dizajniranje zelenih mostova, drvoreda, melioracionih kanala, edukativnih staza, fitoremedijacija. Kao osnovna smernica u procesu planiranja i dizajna istaknuta je primena autohtone vegetacije. Za svaki analizirani lokalitet predložen je spisak autohtonih drvenastih i zeljastih vrsta koje treba koristiti u procesu povezivanja Velikog ratnog ostrva i jezera Veliko blato. Pored toga, u okviru idejnog rešenja planirano je formiranje uređenih zona za posmatranje ptica, uz očuvanje i unapređenje postojećih mrestilišta, čime se dodatno podstiče zaštita avifaune i funkcionalnost ekološke mreže. Predlog ekološke mreže između Velikog ratnog ostrva i jezera Veliko blato doprinosi očuvanju biodiverziteta i povezivanju prirodnih staništa na teritoriji grada Beograda. Uvođenjem zelenih mostova obezbeđena je prohodnost za živi svet, dok proširenje kanala i sadnja autohtonih vrsta poboljšavaju strukturu i stabilnost ekosistema. Povećanje zaštitnih zona i mere za melioraciju kanala unapređuju kvalitet vode i smanjuju uticaj urbanizacije. Korišćenjem biljaka iz prirodne potencijalne vegetacije i primenom fitoremedijacije, prostor dobija dodatnu ekološku vrednost.