From Biological Constraints to Synthetic Rationality: An Evolutionary Paradigm Analysis of Decision Making and the Rise of "Robo-Economicus"

Read full text Summarise with VIRAT
Authors: Ömür Saltık, Süleyman Değirmen
Cited by: 0
References: 62

Summary

No summary yet. VIRAT can read this paper and write a plain-language summary of its aim, methods, key findings and limitations.

Summarise with VIRAT Free to try with your Science Catalogs account.

Abstract

Finansal iktisadın geçirdiği epistemolojik evrim, özünde Mill (1844) ile von Neumann ve Morgenstern (1944) tarafından kurgulanan, duygulardan arındırılmış, tutarlı ve sınırsız işlem gücüne sahip aksiyomatik “Homo Economicus” idealine dayanmaktadır. Ancak bu katı matematiksel çerçeve, Simon’ın (1955) “Sınırlı Rasyonellik” yaklaşımı ve Kahneman ile Tversky’nin (1979) davranışsal bulgularıyla önemli bir kırılma yaşamıştır. Güncel nöroiktisat ve nörofinans literatürü, rasyonellikten sapmaların basit psikolojik tercihlerden değil, insan beyninin işlem hızı, enerji tasarrufu ve bilişsel kapasite gibi doğrudan biyolojik kısıtlarından kaynaklandığını ortaya koymaktadır. Bu çalışma, finansal rasyonellik kavramının tarihsel dönüşümünü geleneksel, davranışsal, nörolojik ve sentetik rasyonellik olmak üzere dört temel paradigma çerçevesinde ele almaktadır. Temel amaç, insan zihninin doğuştan gelen biyolojik sınırlarının modern yapay zeka mimarileri aracılığıyla nasıl ikame edildiğini analiz etmektir. Tartışmanın kuramsal zemini, erken dönem mantıksal nöron modellerinden Transformer mimarilerine ve zincirleme düşünce yeteneklerine uzanan teknolojik gelişmelere dayanmaktadır. Bulgular, bu ilerlemelerin unutma, dikkat darboğazı ve bilişsel uyumsuzluk gibi insani kısıtları aşarak, iktisadi karar vericinin Homo Sapiens’ten hafıza ve muhakeme kapasitesi yüksek bir Robo-Economicus tipolojisine evrildiğini göstermektedir

Fields of Study & Subjects

Decision-Making and Behavioral Economics Economic Theory and Institutions Financial Markets and Investment Strategies

Publication details

Journal / source
DergiPark
Publication date
4 February 2026
Language
TR